Gìn giữ tinh hoa văn hóa làng nghề

Gìn giữ tinh hoa văn hóa làng nghề

Nam Định vốn được mệnh danh là "đất trăm nghề" với nhiều làng nghề thủ công truyền thống từ xa xưa đã nổi tiếng khắp vùng Sơn Nam Hạ. Mỗi làng nghề đều chứa đựng những nét tinh hoa văn hóa đậm đà bản sắc của cha ông còn lưu truyền đến ngày nay.

1. Độc đáo làng nghề

Nam Định sở hữu nhiều làng nghề có lịch sử hàng trăm năm, được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ. Có dịp “mục sở thị” tại các thôn làng mới thấy hết sự phong phú, đa dạng của làng nghề. Nếu như huyện Nam Trực nức tiếng gần xa với làng rèn Vân Chàng, làng hoa cây cảnh Vị Khê; đan tre ở Thạch Cầu, Trung Lao; nhuộm vải, làm hoa giấy ở Báo Đáp; luyện đồng, chạm vàng bạc ở Đồng Quỹ; làm kẹo lạc ở Thượng Nông… thì huyện Trực Ninh lại được biết đến với nghề ươm tơ, dệt lụa ở các làng Cự Trữ, Cổ Chất, Dịch Diệp. Rồi Nghĩa Hưng với khâu nón Nghĩa Châu, dệt chiếu Nghĩa Trung, Nghĩa Sơn; đan vó cá Hoàng Nam; Mỹ Lộc với nghề làm lược chải đầu ở Sùng Văn, làm chăn bông ở Mỹ Thắng… Huyện Vụ Bản - vùng đất địa linh nhân kiệt cũng khá giàu có về làng nghề: dệt vải, dệt nái tơ tằm Quả Linh, rèn Quang Trung; sơn mài, sơn then làng Hổ Sơn; gò đồng thau làng Bàn Kết, chạm đá Thái La; nghề cung bông, làm lọng ở Hào Kiệt với những nghệ nhân giỏi về thêu kim tuyến chỉ màu. Huyện Ý Yên từ lâu đã được xem là đất nghề với chạm khắc gỗ La Xuyên; đúc đồng Tống Xá, Vạn Điểm; sơn mài Cát Đằng, mây tre đan Yên Tiến… Làng sơn mài Cát Đằng vẫn còn truyền tụng câu ca: “Sơn Đình Bảng khéo cầm khéo chế/ Thợ tỉnh Nam chạm vẽ khéo tay” nhằm ca ngợi sự tài hoa, thông minh, sáng tạo của những nghệ nhân nơi đây. Với tính kế thừa trong mỗi gia đình và tay nghề điêu luyện của cả một vùng, sản phẩm của làng nghề Cát Đằng không những có chất lượng tốt, giá trị sử dụng lâu bền mà còn mang tính mỹ thuật và giá trị xuất khẩu cao. Những mặt hàng chủ yếu của sơn mài Cát Đằng như các loại đĩa, khay, hộp, rương, lọ hoa, tranh sơn thủy, hoành phi, câu đối… qua thử thách của thời gian đã khẳng định tiềm năng, thế mạnh của nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống. Một số sản phẩm được tạo dáng đẹp, trang trí họa tiết hài hòa, kết hợp vỏ trai, vỏ trứng, tạo nên chất liệu quý, màu sắc lộng lẫy nhưng vẫn trang nhã, có chiều sâu của sơn mài cổ truyền. Năm 2017, nghề sơn mài Cát Đằng đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia. Nghề đúc đồng ở huyện Ý Yên với lịch sử lâu đời hơn 900 năm cũng khá nổi danh, được cả nước biết đến qua những công trình văn hóa - lịch sử tầm cỡ quốc gia như: Tượng vua Lê Thái Tổ đặt tại vườn hoa Chí Linh (Hà Nội), chùa Đồng ở Yên Tử (Quảng Ninh), tượng 14 vị Hoàng đế thời Trần (Nam Định)… Ngoài ra, bằng đôi bàn tay khéo léo của mình, các nghệ nhân đúc đồng đã sáng tạo và sản xuất các sản phẩm đồ đồng đa dạng, tinh xảo, từ những bức tượng Phật, danh nhân, lãnh tụ dân tộc đến đồ thờ cúng, đồ phong thủy… đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Mỗi làng nghề với nét riêng độc đáo đã tạo nên bức tranh đa sắc trong nền kinh tế địa phương. Ngày nay, nhờ áp dụng công nghệ tiên tiến vào công đoạn sản xuất, kết hợp giữa máy móc hiện đại với tay nghề điêu luyện, sản phẩm của các làng nghề ngày càng có hàm lượng văn hóa cao, đa dạng phong phú về chủng loại, mẫu mã, độc đáo về kiểu dáng, kỹ, mỹ thuật. Trong khi ở nhiều nơi, không ít làng nghề đứng trước nguy cơ bị mai một, thất truyền, làng nghề ở tỉnh Nam Định vẫn tồn tại, phát triển nhờ sự tài hoa, sáng tạo và tấm lòng thủy chung của người dân đối với nghề truyền thống.

2. Gìn giữ tinh hoa văn hóa làng nghề

Làng nghề được ví như một bảo tàng, nơi lưu giữ, tổng hợp các sản phẩm thủ công độc đáo, tinh xảo và đặc sắc văn hóa. Những năm qua, để gìn giữ tinh hoa văn hóa làng nghề, các địa phương trong tỉnh đặc biệt coi trọng, tập trung đầu tư cho công tác trùng tu, tôn tạo, phục dựng các công trình kiến trúc, hoạt động văn hóa - tín ngưỡng dân gian trong khu vực làng nghề. Những nét đẹp văn hóa làng nghnhư di tích, lễhi, phong tục, tín ngưỡng th t ngh, mi quan h của người dân làng ngh, bí quyết và k thut truyn nghề... luôn được quan tâm bảo tồn, phát triển. Đến bất cứ địa phương nào trong tỉnh, chúng ta đều bắt gặp những di tích thờ các ông tổ nghề và các lễ hội tôn vinh nghề truyền thống. Làng ngh La Xuyên hiện còn bảo tồn nhiều di tích lịch sử - văn hóa gắn liền với nghề truyền thống của làng. Tiêu biểu là ngôi đình làng th t nghLão La đại thn Ninh Hu Hưng. Không chỉ giúp triều đình dẹp loạn 12 sứ quân, ông còn truyền dy ngh chạm khắc gỗ, khảm trai cho dân các làng Ninh Xá, La Ngạn, Khả Lũ, Trịnh Khiết, được dân 4 làng suy tôn là thành hoàng. Tại đình làng La Xuyên vẫn còn lưu giữ nhiều hiện vật thể hiện tinh túy, tài năng của nghệ nhân xưa: những mảng hoa văn trang trí chạm khắc hình cá, rồng, hoa lá trên các mái hiên, trên các bộ kèo bộ cột, ba bức cửa võng, bát biểu, kiệu thất cống… Trong lễ hội đình làng, bên cạnh các trò chơi dân gian còn duy trì vic t chc l Hiến xảo” hay còn gi là lDâng đồ khéo” (dâng các sản phẩm tinh, khéo lên các vị tổ nghề), vừa bày tỏ lòng biết ơn tổ nghề, vừa thể hiện nét tài hoa của người dân làng nghề. Còn tại làng nghề đúc đồng Tống Xá, đền th Đức Thánh T đã nhiều lần được trùng tu và nâng cấp. Các đồ th bên trong đền đều là nhng sn phm bằng đồng do người dân làng ngh dâng cúng. Dân làng Tống Xá có tc ly lửa vào đêm 30 Tết, tc thi tay ngh, thi tài trong dp l hi… Đối với giới sành chơi cây trong cả nước, mấy ai không biết tiếng làng hoa cây cảnh Vị Khê, xã Điền Xá. Từ thời vua Lý Huệ Tông năm 1211, quan Phụ chính Thái úy Tô Trung Tự quê ở Hưng Hà, Thái Bình đã đưa nghề trồng hoa cây cảnh về dạy dân mở mang nghề nghiệp, kiếm kế sinh nhai. Các cụ trong làng kể rằng: Hàng trăm năm trước, mỗi mùa xuân ở kinh đô nhà vua thường mở hội thi cây cảnh. Người dân Vị Khê chẳng quản đường sá xa xôi, cơm nắm cơm đùm, chọn những cây đẹp, cây quý mang ra dự thi, nhiều năm chiếm được giải cao, được vua ban thưởng lụa điều. Tri ân ông tổ nghề đã mang đến cuộc sống ấm no, hạnh phúc và ngày càng phát triển, nhiều năm qua, nhân dân Vị Khê đã khôi phục lễ hội truyền thống hoa cây cảnh đầu xuân, nhân dịp giỗ tổ làng nghề. Lễ hội diễn ra từ ngày 12-16 tháng Giêng. Ngoài việc tổ chức tế lễ, rước, các trò chơi dân gian, lễ hội còn trưng bày và thi hoa, cây cảnh, thu hút nhiều cá nhân, doanh nhân, nghệ nhân, các tổ chức sinh vật cảnh trong và ngoài tỉnh tham gia. Đây là dịp để tuyên truyền quảng bá rộng rãi làng nghề, đồng thời là cơ hội trao đổi, học tập kinh nghiệm để không ngừng nâng cao trình độ nghề nghiệp và chất lượng sản phẩm làng nghề.

Trong thi k đổi mi hôm nay, trước tốc độ phát trin mạnh mẽ v kinh tế, xã hi và công cuc công nghip hoá, hiện đại hoá, vic gi gìn, phát huy các giá tr văn hoá ca các làng ngh đã góp phn quan trọng vào vic gi gìn và phát huy giá tr bn sắc văn hoá dân tộc.

Lam Hồng

Các Tin khác
- Đoàn Nghệ thuật Cải lương Nam Định tham gia Liên hoan Cải lương toàn quốc - 2018 05/09
- Chương trình nghệ thuật Kỷ niệm 73 năm Cách mạng tháng Tám thành công (19/8/1945 - 19/8/2018) và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (02/9/1945 - 02/9/2018) 04/09
- Đoàn nghệ thuật Cải lương Nam Định ra mắt vở diễn mới "Bến nước Ngũ Bồ" 13/08
- Thư viện tỉnh Nam Định tham dự Chung kết Hội thi Cán bộ Thư viện giỏi năm 2018 13/07
- Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Nam Định tổ chức Hội nghị hưởng ứng Giải báo chí toàn quốc về xây dựng Đảng (Giải Búa liềm vàng) lần thứ III - năm 2018 21/06
- Chương trình nghệ thuật Kỷ niệm 70 năm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi Thi đua ái quốc (11/6/1948 - 11/6/2018) 11/06
- Chương trình nghệ thuật Kỷ niệm 43 năm Ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2018) 03/05
- Thông cáo báo chí Ngày sách Việt Nam tỉnh Nam Định năm 2018 26/04
- Đoàn Kịch nói Nam Định tham gia Liên hoan sân khấu Kịch nói toàn quốc - 2018 12/04
- Lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Trung tâm Phát hành phim và Chiếu bóng Nam Định (1958 - 2018) 16/03
- Hội nghị Giao ban báo chí tháng 02 năm 2018 05/03
- Tưng bừng khai mạc Hội báo Xuân Mậu Tuất 2018 13/02
- Chương trình nghệ thuật “Việt Nam ơi mùa xuân đến rồi” 03/02
- Chương trình nghệ thuật chào năm mới 2018 03/01
- Triển lãm tranh cổ động “Xây dựng văn hóa giao thông trong cộng đồng” 20/12